B\u00fcy\u00fck dil modelleri sadece bilgileri yeniden \u00fcretmekle kalm\u0131yor. Do\u011fru, makul veya me\u015fru olarak kabul edilenlerin tan\u0131mlanmas\u0131na aktif olarak katk\u0131da bulunuyorlar. Bu sistemler, basit teknik ara\u00e7lardan ziyade, sosyal ve tarihi hiyerar\u015fileri epistemik normlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren mekanizmalard\u0131r. \u0130\u015fleyi\u015fleri, genellikle Avrupamerkezci, cinsiyet\u00e7i ve s\u00f6m\u00fcrgeci \u00f6nyarg\u0131lar ta\u015f\u0131yan b\u00fcy\u00fck metin k\u00fcmelerinin analizine dayan\u0131r. Hakim dil kal\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6nceliklendirerek, baz\u0131 konu\u015fma ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme bi\u00e7imlerini di\u011ferlerine g\u00f6re daha olas\u0131 hale getirirler ve b\u00f6ylece az\u0131nl\u0131k bilgi ve ifadelerini marjinalle\u015ftirirler.<\/p>\n
\u0130nsan geri bildirimlerinden takviyeli \u00f6\u011frenme mekanizmas\u0131 bu olguyu \u00f6rnekler. “Faydal\u0131” veya “uygun” olarak kabul edilen \u00f6znel yarg\u0131lar, algoritmik kurallara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ba\u011flamsal olan bu normlar, geni\u015f \u00e7apta uygulanan standartlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Sonu\u00e7, objektif bir ger\u00e7ek de\u011fil, s\u00f6ylemsel bir uyum bi\u00e7imidir. Modeller, \u0131l\u0131ml\u0131, uzla\u015fmac\u0131 ve kurumsal beklentilere uygun yan\u0131tlar\u0131 te\u015fvik ederken, farkl\u0131 veya ele\u015ftirel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flar. B\u00f6ylece, g\u00fc\u00e7, sans\u00fcrden ziyade optimizasyon yoluyla i\u015fler: baz\u0131 fikirler istatistiksel olarak avantajl\u0131 hale gelirken, di\u011ferleri kaybolur.<\/p>\n
Bu sistemler, mevcut e\u015fitsizlikleri sadece yans\u0131tmakla kalmaz, onlar\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline getirir. \u00d6rne\u011fin, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu ara\u00e7lar taraf\u0131ndan \u00fcretilen seyahat \u00f6nerilerinin sistematik olarak Bat\u0131l\u0131 destinasyonlar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrleri de\u011ferli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Benzer \u015fekilde, \u0130ngilizce olmayan dil stilleri veya az\u0131nl\u0131k k\u00fclt\u00fcrel ifadeleri genellikle ikinci plana at\u0131l\u0131r. Modeller, \u0131rk, cinsiyet ve risk gibi tarihi kategorileri yeniden \u00fcretir ve amplifiye eder, bunlar\u0131 sosyal in\u015fa olarak de\u011fil, n\u00f6tr ger\u00e7ekler olarak sunar.<\/p>\n
Sorun, teknik \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n d\u00fczeltilmesinin \u00f6tesine ge\u00e7er. Bu teknolojilerin bilgi \u00fcretiminin ko\u015fullar\u0131n\u0131 nas\u0131l yeniden tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak gerekir. Hangi bilgilerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olaca\u011f\u0131n\u0131, hangi seslerin duyulaca\u011f\u0131n\u0131 ve hangi konular\u0131n g\u00fcvenilir bulunaca\u011f\u0131n\u0131 belirlerler. Otoriteleri, bir objektiflik yan\u0131lsamas\u0131na dayan\u0131r, oysa veriler ve tasar\u0131m tercihleri g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileriyle \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck dil modelleri ayn\u0131 zamanda sosyal normalle\u015fme ara\u00e7lar\u0131 olarak da i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Metinler, tavsiyeler veya \u00f6zetler \u00fcreterek yorumlama \u00e7er\u00e7eveleri dayat\u0131rlar. Daha “profesyonel” veya “n\u00f6tr” hale getirilmek \u00fczere yeniden form\u00fcle edilen bir yan\u0131t, k\u00fclt\u00fcrel n\u00fcanslar\u0131 veya alternatif ifade bi\u00e7imlerini silebilir. Kullan\u0131c\u0131lar, genellikle fark\u0131nda olmadan, hakim normlara uygun konu\u015fma ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerini benimsemeye te\u015fvik edilir.<\/p>\n
Geli\u015fimleri, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuzey Amerika ve Avrupa’da bulunan birka\u00e7 ana akt\u00f6r\u00fcn elindeki siyasal ekonomik bir yap\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu akt\u00f6rler, hangi bilgilerin de\u011ferli say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve hangilerinin g\u00f6z ard\u0131 edilece\u011fini belirler. Teknik altyap\u0131lar, e\u011fitim verileri ve ticari hedefler, ge\u00e7erli bilgi olarak kabul edilenleri \u015fekillendirir. Yapay zeka \u00e7evresindeki tan\u0131t\u0131m s\u00f6ylemleri, yenilik ve verimlili\u011fi vurgulayarak, bu dinamikleri gizler ve belirli siyasi ve ekonomik \u00f6ncelikleri do\u011falla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Bu tespit kar\u015f\u0131s\u0131nda ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131m gereklidir. Sorun sadece verileri veya geli\u015ftirme ekiplerini \u00e7e\u015fitlendirmek de\u011fil, epistemik otoriteyi yeniden da\u011f\u0131tmakt\u0131r. Bu, bu sistemlere entegre edilmi\u015f normatif tercihlerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131, etkilenmi\u015f topluluklar\u0131n bu tercihleri sorgulamas\u0131na olanak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 ve daha \u00e7o\u011fulcu veri uygulamalar\u0131n\u0131n desteklenmesini i\u00e7erir. Hedef, imkans\u0131z bir tarafs\u0131zl\u0131k de\u011fil, bu teknolojilerin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve \u00f6n kabulleri konusunda \u015feffafl\u0131kt\u0131r. Sadece b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m, yapay zekan\u0131n mevcut hiyerar\u015fileri peki\u015ftirmek yerine, kolektif ve demokratik gelecekler i\u00e7in hizmet etmesini sa\u011flayabilir.<\/p>\n
DOI\u00a0:<\/strong> https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00146-026-02994-y<\/a><\/p>\n Titre\u00a0:<\/strong> From ‘objectivity’ to obedience: LLMs as discourse, discipline, and power<\/p>\n Revue : <\/strong> AI & SOCIETY<\/p>\n \u00c9diteur : <\/strong> Springer Science and Business Media LLC<\/p>\n Auteurs : <\/strong> Theodoros Kouros<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yapay zekalar d\u00fc\u015f\u00fcnme ve bilme bi\u00e7imlerimizi \u015fekillendiriyor mu? B\u00fcy\u00fck dil modelleri sadece bilgileri yeniden \u00fcretmekle kalm\u0131yor. Do\u011fru, makul veya me\u015fru olarak kabul edilenlerin tan\u0131mlanmas\u0131na aktif olarak katk\u0131da bulunuyorlar. Bu sistemler, basit teknik ara\u00e7lardan ziyade, sosyal ve tarihi hiyerar\u015fileri epistemik normlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren mekanizmalard\u0131r. \u0130\u015fleyi\u015fleri, genellikle Avrupamerkezci, cinsiyet\u00e7i ve s\u00f6m\u00fcrgeci \u00f6nyarg\u0131lar ta\u015f\u0131yan b\u00fcy\u00fck metin k\u00fcmelerinin analizine dayan\u0131r.… Okumaya devam et Yapay zekalar d\u00fc\u015f\u00fcnme ve bilme bi\u00e7imlerimizi \u015fekillendiriyor mu?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4,3],"tags":[],"class_list":["post-14","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim-teknoloji","category-ekonomi-is","category-politika","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14\/revisions\/15"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalphilosophyreview.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}